Qafqazın qədim xalqlarından olan ləzgilər zəngin dili, tarixi, adət-ənənələri və incəsənəti ilə regionun mədəni irsinə dəyərli töhfələr veriblər. Əsasən Dağıstanın cənub-şərqində və Azərbaycanın şimal-şərqində yaşayan bu xalq müxtəlif sivilizasiyaların təsirinə baxmayaraq, milli kimliyini qoruyub saxlamışdır.
Ləzgilərin tarixi haqqında məlumatlar qədim dövrlərdən bu günə qədər çoxsaylı tarixçilərin əsərlərində yer alır. Strabon, Herodot, Musa Kalankatlı, P.K. Uslar, Abbasqulu ağa Bakıxanov və digər alimlər bu xalqın tarixi, dili və mədəniyyəti barədə dəyərli məlumatlar vermişlər.
Ləzgilərin ən qədim və maraqlı mərasimlərindən biri “Yaran Suvar” (Novruz bayramı) hesab olunur. Bu bayram yazın gəlişini, təbiətin oyanışını və əmək mövsümünün başlanğıcını simvolizə edir. Mərasimlər təmizlik, iməcilik, mahnı və rəqslərlə müşayiət olunur.
Digər qədim mərasimlərdən “Vatsrakar” Günəşə və Aya ithaf edilən mərasimdir. Çiçək bayramı və ilk şırım bayramı isə kənd təsərrüfatı ilə bağlıdır — bolluq, bərəkət və birliyin rəmzidir. “Peşapay” mərasimi yağış arzusuyla keçirilən qədim xalq oyunudur.
Ləzgi musiqi və rəqsləri çoxçeşidliliyi ilə seçilir. XX əsrin əvvəllərindən Qotfrid Həsənov, Zeynal Hacıyev və Fətullah Rəhimxanov kimi sənətkarlar bu irsi toplayıb nota köçürmüşlər.
1996-cı ildə yaradılmış “Suvar” mahnı və rəqs ansamblı ləzgi xalq mahnılarını və rəqslərini yenidən canlandıraraq bu mədəniyyəti gənc nəslə çatdırır.
Ləzgilər öz qədim mədəniyyətlərini, dilini və adətlərini bu günə qədər qoruyub saxlayan Qafqazın ən qədim xalqlarından biridir. “Yaran suvar”, “Vatsrakar”, “Çiçək bayramı” və “Peşapay” kimi mərasimlər onların təbiətə, əmək və ailə dəyərlərinə dərin hörmətini əks etdirir. Ləzgi mədəniyyətinin öyrənilməsi bu xalqın milli kimliyinin və mədəni irsinin qorunmasında mühüm rol oynayır.
Ulubəyov Emin – Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”nin
Elmi araşdırmalar, Ekspozisiya və Fond şöbəsinin əməkdaşı.
